THEN = wtedy / potem / w tym czasie (CZAS, sekwencja, konsekwencja). „Back THEN I was younger”. „First we eat, THEN we go".
THAN = niż (PORÓWNANIE — po stopniu wyższym -er/more, po RATHER, MORE, LESS). „She is taller THAN me”. „I'd rather walk THAN drive".
Mnemonik: TheN ↔ NOW (oba kończą się na N, oba dotyczą CZASU). ThaN ↔ porównanie nierówności (N jak NIE-jednakowy).
Test gramatyczny: po stopniu wyższym (-er / more / less / fewer) lub po RATHER → ZAWSZE than. Inaczej (czas, sekwencja, konsekwencja) → then.
Top frazy z THAN: better than, rather than, more than, less than, other than. Top frazy z THEN: back then, by then, even then, now and then, then again.
- Słowniczek (2 słowa do zapamiętania)
- Dwie zasady w 30 sekund
- Testy gramatyczne (4 sposoby)
- 10 przykładów z THEN (3 znaczenia)
- 10 przykładów z THAN (porównania)
- Te same długości — then czy than?
- Idiomy z THEN (back then, by then, then again)
- Idiomy z THAN (better than, rather than, more than)
- Wymowa: [ðen] vs [ðæn]
- 5 błędów Polaków
- Quiz — 12 zdań
- FAQ
Słowniczek — 2 słowa do zapamiętania
then
wtedy / potem / w tym czasie / w tym razie (CZAS)
Przysłówek czasu. Trzy znaczenia: (1) wtedy (back then, even then, by then), (2) potem (sekwencja: first X, then Y), (3) w tym razie / więc (logiczny wniosek: if A, then B). Wymowa: [ðen] „den” z krótkim e.
THEN (potem) → First we eat, THEN we watch
THEN (więc) → If you're tired, THEN go to bed
than
niż (PORÓWNANIE)
Spójnik porównania — używasz po stopniu wyższym (-er, more, less), po RATHER (preferencja), po liczbach (more than 100). Wymowa: [ðæn] „dan” z otwartym a (jak w „cat”). Polski odpowiednik: niż.
rather THAN → I'd rather A THAN B
more/less THAN + liczba → more THAN 100 people
Dwie zasady w 30 sekund
THEN = CZAS / sekwencja / konsekwencja (związek z czasem lub logiczna konsekwencja).
Używasz, gdy mówisz O CZASIE lub SEKWENCJI. „Back THEN” (wtedy), „and THEN we went home” (potem), „if A, THEN B” (więc). Test pamięciowy: TheN ↔ NOW (oba kończą się na N, oba dotyczą czasu).
THAN = PORÓWNANIE (po stopniu wyższym lub preferencji).
Używasz, gdy zdanie zawiera PORÓWNANIE. Po stopniu wyższym (-er, more): „taller THAN me”. Po RATHER: „rather walk THAN drive”. Po LESS / FEWER / MORE: „more THAN 100”. Test: czy widzę -er / more / less / rather? → THAN.
TheN ↔ czas (NOW, when, time, sekwencja). ThaN ↔ porównanie (NIE-jednakowy, niż). Spójrz na samogłoskę: E w THEN = Epoka/Era (czas). A w THAN = poAmówienie (no, brzmi jak „pomówienie”… coś o porównaniu — drążmy A jak Antagonist, kontrast).
Testy gramatyczne (4 sposoby)
Cztery sposoby na rozróżnienie — wybierz, który Ci najlepiej działa:
| Test | Pytanie | Odpowiedź |
|---|---|---|
| Test 1 — substytucja | Czy mogę zastąpić AT THAT TIME / NEXT / IN THAT CASE? | THEN (np. „Back AT THAT TIME” → then) |
| Test 1 — substytucja | Czy mogę zastąpić COMPARED WITH / IN COMPARISON TO? | THAN (np. „bigger COMPARED WITH” → than) |
| Test 2 — gramatyka | Czy w zdaniu jest komparatyw (-er, more, less, fewer)? | THAN (zawsze po stopniu wyższym) |
| Test 2 — gramatyka | Czy w zdaniu jest RATHER lub PREFER? | THAN (rather X than Y) |
| Test 3 — sekwencja | Czy zdanie ma znaczenie „najpierw X, potem Y”? | THEN (sekwencja akcji) |
| Test 4 — konsekwencja | Czy zdanie to „if A, then B”? | THEN (logiczny wniosek) |
10 przykładów z THEN (3 znaczenia)
Znaczenie 1: WTEDY (w tamtym czasie)
Back then, we didn't have smartphones.
Wtedy nie mieliśmy smartfonów.
I tried hard, but even then, I failed.
Próbowałem bardzo, ale nawet wtedy zawiodłem.
I'll be ready by then.
Będę gotowy do tego czasu.
Znaczenie 2: POTEM (sekwencja)
First we eat, then we watch a movie.
Najpierw jemy, potem oglądamy film.
I went to the store and then home.
Poszedłem do sklepu, a potem do domu.
Add salt, then stir well.
Dodaj sól, potem dobrze wymieszaj.
Znaczenie 3: WIĘC / W TYM RAZIE (konsekwencja)
If you're tired, then go to bed.
Jeśli jesteś zmęczony, to idź spać.
If A is true, then B follows.
Jeśli A jest prawdą, to wynika B.
I see her now and then.
Widzę ją od czasu do czasu.
It's expensive. Then again, you get what you pay for.
To drogie. Z drugiej strony, dostajesz to, za co płacisz.
10 przykładów z THAN (porównania)
She is taller than me.
Jest wyższa niż ja.
This book is more interesting than the film.
Książka jest ciekawsza niż film.
I'd rather stay home than go out tonight.
Wolę zostać w domu niż wyjść dziś wieczorem.
More than 100 people came to the party.
Więcej niż 100 osób przyszło na imprezę.
It costs less than 50 dollars.
Kosztuje mniej niż 50 dolarów.
Fewer than 10 students attended the lecture.
Mniej niż 10 studentów uczestniczyło w wykładzie.
Your idea is better than mine.
Twój pomysł jest lepszy niż mój.
I have nothing to do other than wait.
Nie mam nic do roboty poza czekaniem.
She runs faster than I do.
Biega szybciej niż ja.
I arrived sooner than expected.
Przybyłem wcześniej niż oczekiwano.
Te same długości — then czy than?
Najlepszy test — porównanie zdań z almost identyczną strukturą, ale różnymi funkcjami:
I was younger THEN, in 2010.
Byłem młodszy wtedy, w 2010. (THEN = wtedy, czas)
I was younger THAN her in 2010.
Byłem młodszy niż ona w 2010. (THAN = niż, porównanie)
First check the email, THEN reply.
Najpierw sprawdź mail, potem odpowiedz. (THEN = potem, sekwencja)
Replying is faster THAN calling.
Odpowiadanie mailem jest szybsze niż dzwonienie. (THAN = niż, porównanie)
If you're hungry, THEN eat something.
Jeśli jesteś głodny, to zjedz coś. (THEN = w tym razie)
I'd rather eat now THAN later.
Wolę zjeść teraz niż później. (THAN = niż, preferencja)
Czy zdanie zawiera SŁOWO PORÓWNAWCZE (-er / more / less / fewer / rather)? Tak → THAN. Czy zdanie mówi o CZASIE lub SEKWENCJI? Tak → THEN. To 100% niezawodny test.
Idiomy z THEN (back then, by then, then again)
5 najczęstszych z THEN:
- back then — w tamtych czasach / wtedy (odleglejsza przeszłość). „Back then, we didn't have the internet” (Wtedy nie mieliśmy internetu).
- even then — nawet wtedy (ekspresja kontrastu). „I tried, but even then I failed” (Próbowałem, ale nawet wtedy zawiodłem).
- by then — do tego czasu / wówczas. „I'll be ready by then” (Będę gotowy do tego czasu).
- now and then / every now and then — od czasu do czasu. „I see her now and then” (Widzę ją od czasu do czasu).
- then again — z drugiej strony / ale też. „It's expensive. Then again, you get quality” (To drogie. Z drugiej strony, dostajesz jakość).
- and then some — i jeszcze więcej. „It cost $500 and then some” (Kosztowało 500 dolarów i jeszcze więcej).
- since then — od tamtej pory. „Since then, things have improved” (Od tamtej pory wszystko się polepszyło).
Idiomy z THAN (better than, rather than, more than)
6 najczęstszych z THAN:
- better than — lepszy niż. „This is better than that” (Ten jest lepszy niż tamten).
- rather than — raczej niż / zamiast. „I'd rather walk than drive” (Wolę iść niż jechać).
- more than — więcej niż. „More than 100 customers” (Więcej niż 100 klientów).
- less than — mniej niż (z niepoliczalnymi). „Less than an hour” (Mniej niż godzina).
- fewer than — mniej niż (z policzalnymi). „Fewer than 10 people” (Mniej niż 10 osób).
- other than — oprócz / inny niż. „Nothing other than this” (Nic poza tym).
- easier said than done — łatwiej powiedzieć niż zrobić. „Quitting smoking? Easier said than done” (Rzucić palenie? Łatwiej powiedzieć niż zrobić).
- better late than never — lepiej późno niż wcale. „You came. Better late than never” (Przyszedłeś. Lepiej późno niż wcale).
Wymowa: [ðen] vs [ðæn]
Wymowa tych dwóch słów jest SUBTELNIE różna, ale w mowie szybkiej często nieodróżnialna:
| Słowo | IPA | Polskie przybliżenie | Klucz |
|---|---|---|---|
| then | [ðen] | „den” z krótkim e (jak w „pen”) | E jak w „red”, „pen” |
| than | [ðæn] | „dan” z otwartym a (jak w „cat”) | Æ jak w „cat”, „bad” |
W brytyjskim angielskim różnica jest WYRAŹNIEJSZA. W amerykańskim — w szybkiej mowie często wymawiane podobnie jak [ðən] (schwa), niezależnie od pisowni. Dlatego BŁĄD PISOWNI jest tak częsty — ucho nie ma „kontroli słuchowej”. Klucz: ZAWSZE sprawdzaj w pisemnym tekście znaczenie (czas vs porównanie). Brytyjskie dzieci uczą się pisać poprawnie wokół 8-10 roku życia, gdy rozumienie gramatyki dojrzewa.
5 błędów Polaków
❌ She is taller then me.
✅ She is taller than me.
„Jest wyższa niż ja”. PORÓWNANIE (komparatyw taller) → THAN, nie THEN.
❌ First we eat, than we watch a movie.
✅ First we eat, then we watch a movie.
„Najpierw jemy, potem oglądamy film”. SEKWENCJA → THEN, nie THAN.
❌ I'd rather stay home go out.
✅ I'd rather stay home than go out.
„Wolę zostać w domu niż wyjść”. RATHER zawsze wymaga THAN. Pomijanie to częsty błąd.
❌ More then 100 people came.
✅ More than 100 people came.
„Więcej niż 100 osób przyszło”. MORE + liczba ZAWSZE z THAN.
❌ Than again, it might rain.
✅ Then again, it might rain.
„Z drugiej strony, może padać”. Idiom to „THEN AGAIN” (z drugiej strony), nie „than again”.
Quiz — 12 zdań (then czy than?)
Wybierz właściwe słowo. Kliknij, by zobaczyć odpowiedź:
1 She is taller ___ me.
than (komparatyw taller → than).
2 First eat your dinner, ___ you can watch TV.
then (sekwencja — najpierw X, potem Y).
3 Back ___, we didn't have smartphones.
then („back then” — wtedy, idiom czasu).
4 I'd rather walk ___ take a taxi.
than (rather + than, preferencja).
5 If you're hungry, ___ eat something.
then (if X, then Y — logiczny wniosek).
6 This is more interesting ___ that one.
than (more + than, komparatyw).
7 I'll be ready by ___ .
then („by then” — do tego czasu, idiom czasu).
8 Fewer ___ 10 people attended.
than (fewer + than, porównanie liczb).
9 It's expensive. ___ again, you get quality.
Then („then again” — z drugiej strony, idiom).
10 I have nothing other ___ this.
than („other than” — poza, oprócz).
11 I see her now and ___ .
then („now and then” — od czasu do czasu, idiom).
12 Easier said ___ done.
than (idiom „easier said than done” — łatwiej powiedzieć niż zrobić).
12/12 → B1 spokojnie. 9-11 → wracaj do testu „komparatyw lub rather → than; czas/sekwencja → then”. Mniej niż 9 → potrenuj mnemonik „TheN ↔ NOW (czas) / ThaN ↔ NIE-jednakowy (porównanie)”.
FAQ — najczęstsze pytania
Czy then może być rzeczownikiem?
RZADKO, ale TAK — w wyrażeniach typu „until then” (do tego czasu), „since then” (od tamtej pory), „from then on” (od tamtej pory dalej). W tych konstrukcjach THEN funkcjonuje quasi-rzeczownikowo (zamiast pełnego „that time”). Reguła pisowni pozostaje: THEN dla czasu. „Until than” — błąd! Pamiętaj: jeśli zdanie mówi o czasie, użyj THEN niezależnie od konstrukcji.
Co jest po than — me czy I?
FORMALNIE: po than używasz formy z czasownikiem (subject pronoun). „She is taller than I AM” (formalne). FAKTYCZNIE w mowie codziennej: „She is taller than ME” (skrót object pronoun, bardziej naturalne). Native speakerzy używają obu, ale „me” jest częstsze w casual. Zwracaj uwagę w pisaniu egzaminacyjnym (IELTS, Cambridge): „than I do / than she does” jest najbezpieczniejsza. W mowie potocznej „than me” jest OK.
Czy native speakerzy mylą then i than?
TAK — i to bardzo często! Ankiety pokazują, że ~50% pisanych Anglosasów myli te dwa słowa w SMS-ach, Twitterze, Slack-u. To jeden z TOP 5 błędów ortograficznych natywnych użytkowników. Dlatego POPRAWNA pisownia stała się sygnałem „dobrej edukacji” / dbałości o jakość. Na CV, w e-mailu biznesowym czy raporcie poprawność then/than to wskaźnik profesjonalizmu — wręcz ważniejszy niż przy mówieniu, gdzie błąd nie jest słyszalny.
Co znaczy „then again”?
„THEN AGAIN” = z drugiej strony / ale też (przejście do kontrastującej myśli). Używasz, gdy chcesz wskazać alternatywną perspektywę. „It's expensive. Then again, you get what you pay for” (To drogie. Z drugiej strony, dostajesz to, za co płacisz). „I should study. Then again, it's Friday” (Powinienem się uczyć. Z drugiej strony, jest piątek). Bardzo casualowe i częste w mowie. NIE myl z „than again” — to BŁĄD ortograficzny.
Czy więcej niż X może być „more than” czy „more then”?
ZAWSZE „MORE THAN” — porównanie liczb. „More than 100 customers” (więcej niż 100 klientów). „The trip costs more than $500” (Podróż kosztuje więcej niż 500 dolarów). „More then” to klasyczny błąd. Pamiętaj: po MORE / LESS / FEWER zawsze THAN (porównanie), nigdy THEN. Test: czy mam liczbę lub ilość? Tak → than. Czy mam czas? Tak → then.
Jak zapamiętać różnicę raz na zawsze?
Trzy strategie. (1) MNEMONIK „TheN ↔ NOW” — oba kończą się na N i dotyczą CZASU. (2) MNEMONIK „A jak Antagonist” — A w THAN, jak konflikt / porównanie. (3) PRAKTYKA: czytaj książki z poprawną pisownią (autorzy, NYT, BBC), pisz codziennie. Co najmniej 50 świadomych użyć w pisaniu utrwala odruch. (4) FLASHCARDS w VOCAbite (Revision Box 5 przegródek). Po 18-dniowym cyklu odruch staje się automatyczny.
Czy „rather than” zawsze potrzebuje than?
TAK — to stała konstrukcja. „RATHER” wprowadza preferencję A nad B, więc THAN jest OBOWIĄZKOWE. „I'd rather walk than drive” — wybieram chodzenie, nie jazdę. Bez THAN zdanie jest niekompletne. Inne preferencyjne konstrukcje: „prefer A to B” (NIE „prefer A than B” — błąd!). Konstrukcje równoważne: „rather X than Y” / „prefer X to Y” — różne przyimki, ten sam sens.
Czy then może być początkiem zdania?
TAK — bardzo często. „Then we went home” (Potem poszliśmy do domu). „Then she said something strange” (Wtedy powiedziała coś dziwnego). „Then again, you might be right” (Z drugiej strony, możesz mieć rację). Then może występować na początku, w środku, na końcu zdania. THAN z kolei NIGDY nie zaczyna zdania samodzielnie — zawsze jest po komparatywie lub w idiomie. Test: zaczyna się zdanie? → na pewno THEN.